• Arama

Marina Abramović: Hayatı, Eserleri, Bilinmeyenleri

Dünyaca ünlü performans sanatçısı Marina Abramović hakkında bilmeniz gereken her şeyi mercek altına aldık.

Marina Abramović, kendi kurduğu Marina Abramović Institute’un (MAI) Akış sergisini Türkiye’deki ilk kez gerçekleştiriyor. 26 Nisan’a kadar Sakıp Sabancı Müzesi’nde görebileceğiniz sergi, Abramović’in performanslarının dokümantasyonlarının yer aldığı kapsamlı bir retrospektifi, açık çağrıya cevap veren ve projeye davet edilen sanatçılarla MAI ortaklığında geliştirilen canlı performansları, sanatçının halka yönelik oluşturduğu egzersizlerin deneyimleneceği Marina Abramović Metodu bölümünü ve Akbank Sanat’ın bağlantılı olarak ev sahipliği yapacağı belgesel gösterimi ile video galeriyi kapsıyor. Sergiyi görmeden önce Marina Abramović’i yakından tanıyın.

Marina Abramović Kimdir?

Abramović 30 Kasım 1946 yılında bugünkü ismiyle Sırbistan eski ismiyle Yugoslavya’nın Belgrad şehrinde doğar. Kendi ifadesiyle performans sanatının büyükannesidir. 70 yıllarından itibaren 40 yıllık kariyerinde bedeninin sınırlarını ve zihnin imkanlarını zorlayarak sanat izleyicisini her performansında şaşırtmayı başarır. Gösterimleri uluslararası platformlarda sergilenen sanatçı, performans sanatçısının gerçekten vücuduna ve kendisine zarar vermeye çalıştığını belirtir. “Tiyatro sanatçısı ile performans sanatçısı arasındaki en büyük fark performans sanatçısının yaşanmış gibi yapmaya çalışmaması gerçekten yaşaması ve deneyimlemesidir.” diye ifade eder. Bu sanatın yanı sıra yazar ve film yönetmenidir. Halen performanslarına devam etmekte ve 2007 yılında Hudson, New York’da kurduğu Marina Abramovic Institute’de dersler vermekte ve yeni performans öğrencileri de yetiştirmektedir. Türk performans sanatçılarından Nezahat Ekici de Abramovic’in öğrencisidir.

Sanatçının Çocukluk Yılları ve Ailesi

Sanatçı kendi ailesini ‘Kırmızı Burjuva’ olarak tanımlar. Büyük amcası Varnava, Sırp Ortodoks Kilisesi’nin patriği olan sanatçının ailenin diğer üyeleri olan Danica Rosić and Vojin Abramović İkinci Dünya Savaşı sırasında Yugoslav partizanlarındandır. Daha sonra ailesine ‘ulusal kahraman’ unvanı verilir ve savaş sonrasında Yugoslavya hükümeti için çalışırlar.

Abramovic altı yaşına kadar büyükannesi tarafından büyütülür. Çocukluk yılları büyükannenin aşırı dindar olmasından ötürü sabahın erken saatlerinde kilisede mum dikerek ve dini ritüelleri yerine getirmekle geçer. Sert, otoriter, baskıcı bir anne ve aşırı dindar, komünist olan aile büyükleriyle büyür. 29 yaşına kadar evden akşam saat 10:00’dan sonra dışarı çıkma izni verilmemiştir. Erkek kardeşiyle askeri bir düzen içerisinde büyüyen sanatçı maddi olanakları iyi bir aileden geldiği için küçük yaşlardan itibaren piyano, Fransızca ve İngilizce dersleri alır. Her zaman sanata ilgi duymuş ama resim sanatına değil, beden sanatına yönelmiştir. Resim sanatı yerine performans sanatını seçmesi çocukluğundan yaşadığı kötü bir anı yüzündendir. Çocukluk yıllarında arkasına yaslanarak gökyüzündeki bulutları resimlemeyi çok sever. Bir gün 12 ultra-sonic askeri uçakların güzel gökyüzünde uçtuklarını görür ve çıkardıkları dumanlarla birlikte gökyüzünü resimleme isteği duyar. Askeri bölgeye giderek görevli kişiye uçağa binerek bulutları, uçakların çıkardığı dumanla birlikte boyamak istediğini belirtince görevli onun sinir krizi geçirdiğini, babasına haber verilerek derhal oradan uzaklaşması gerektiğini belirtir. Bugünden sonra da asla resim yapmak istemez. Etrafında gördüğü her şey artık onun için sanat olur. Hayal gücünün yüksekliği onu sanatını yapmaktan alıkoyamaz.

Eğitim Hayatı

1965-1970 yılları arasında Belgrad’da Güzel Sanat Akademisi’nde eğitim görür. Yüksek Lisans eğitimini Zagreb, Hırvatistan’da 1972 yılında tamamlar.1973-1975 yılları arasında ilk performans gösterisini hazırlarken Novi Sad, Sırbistan’da Güzel Sanatlar Akademisi’nde eğitim verir.

1990-1995 yılları arasında misafir öğretim görevlisi olarak Paris Güzel Sanatlar Akademisi’nde ve Berlin Üniversitesi’nin Sanat bölümünde dersler verir. Yine 1992-1996 yıllarında Hochshule für bildende Künste Hamburg ve 1997-2004 yılları arasında Hochschule für bildende Künste Braunschweig’de misafir öğretim görevlisi olur.

Performanslar

Abramović performanslarında bedenin ve beynin sınırlarını zorlar ve bazen de ölüm tehlikesi yaşar. Bu tehlikeyi sanatçı şu sözleriyle tanımlar.

Tehlikenin tanımını zorlayan ve kucaklayan sanat benim ilgimi çekiyor. Dahası izleyenin gözlemi burada ve şimdi olmalı. Dikkatini tehlikede toplamak, şimdiki zamanın, şu anın merkezine kurulmaktır.”

Rhythm 10

Edinburg’da 1973 yılında gerçekleştirdiği ilk performansıdır. Ayin ve el harekeleriyle gerçekleştirdiği 20 bıçak, iki ses kayıt cihazıyla Rus oyunu oynar. Bıçakları her seferinde el parmaklarının arasına saplayarak kendisine zarar verir. İlk bıçağı sapladıktan sonra kayıt ettiği sesini dinler ve performansın derecesini arttırarak sanatçı bedeninin dayanma sınırını ölçer. Vücudu performans sırasında normalde olduğundan daha dayanıklı ve güçlüdür.

 

 

Ulay (Uwe Laysiepen) ve Marina Abramović

1976 yılında Amsterdam’a gittikten sonra Alman sanatçı Ulay ile tanışır ve birlikte yaşamaya, beden sanatı yapmaya başlarlar. 1989 yılına kadar birlikte yaşayan Ulay ve Marina büyük bir aşk yaşar. Aralarında tutkulu sevgi onları gösterimlerinde de sıkı sıkıya birleştirir. Ortak gerçekleştirilen performanslarda benzerlik imgesi ortaya çıkar. Bu imge aslında izleyicinin gördüğü ya da görmek istediği imge değildir.

Zamanda İlişki

1977 yılında gerçekleştirdikleri ‘Zamanda İlişki’ isimli saç performansında on saatten fazla saçlarla plastik bir bağlantı kuruluyor. Aynı şeyi yapan iki farklı beden. Aynı yerde, aynı zamanda bulunarak sanatçı kimliklerini birleştirmişlerdir. Ulay 1977 yılında verdiği bir röportajında birlikte yaptıkları vücut sanatını şu sözleriyle ifade eder:

“Bizim kadın ya da erkek olmamızın hiçbir önemi yok. Biz kendimizden sadece beden olarak bahsediyoruz.”

Breathing In/Breathing Out

1977 yılında Ulay ile gerçekleştirdiği bir performanstır. Bu gösteride Ulay ve Marina oksijensiz kalana kadar birbirlerinin nefeslerini içlerine çektiler. Birbirlerine olan aşklarını kanıtlamaya çalışan çift 17 dakika süren performansta baygın düştüler.

Imponderabilia

Yine 1977 yılında Ulay ve Marina çifti tarafından galeri ve sanat merkezlerinde gerçekleşen bir performanstı. Çift bu sefer kapı eşiğinde çıplak olarak durup, aralarından sanat izleyicisinin geçmesine izin verdiler. Kendi ilişkilerini hatırlayacakları bir eşik olduğu düşünülerek bu gösteriyi düşünmüşlerdi.

Aşıklar-Büyük Duvar Yürüyüşü

1988 yılında 30 Mart-27 Haziran tarihleri arasında gerçekleştirdikleri 90 günlük bir performanstır. Bu performans Jung Chang tarafından kameraya alınarak belgelenmiş 60 dakikalık video Almanya’da Ludwig Müzesi koleksiyonunda bulunmaktadır. Performansa ilham kaynağı olan sözler ilk astronot Yuri Gagarin’in Dünya buradan küçük ve mavi görünüyor ve Huang Xiang’ın Çin Seddi için söylediği Dünya küçük ve mavi, bense içinde küçük bir yarıksözleridir. Diğer bir etken ise Ulay ve Abramovic’in 13 yıl süren ilişkileridir. Yaptıkları performansta insan ilişkileri ve insan-doğa ilişkilerini sorgulamışlardır. Çift, Çin Seddi’nin farklı yönlerinden yürümeye başlar. Marina doğuda Sarı Deniz’den, Ulay’da batıda Gobi Çölü’nden yürümeye başlar. 2000 km’lik bir yürüyüş sonunda buluşurlar. Batı kültüründeki kaybolmuş değerlerle birlikte Doğu felsefesindeki hem kendi içlerinde hem de ilişkilerinde içsel bir yolculuğa çıkmış olurlar. Ulay çiftinin gerçekleştirdiği bu performans gerçeğe dönüşür. Büyük Duvar Yürüyüşü performansından sonra çiftin 14 yıllık birlikteliği son bulur.

Balkan Baroque

1997 yılında Venedik Bienali’nde gerçekleştirdiği bir performanstır. Döneminde oldukça güçlü bir etki yaratmış olan gösteride sanatçı fiziksel ve zihinsel sınırları yine zorlamıştır. “Sarsıntı yaratmakla ilgilenmedim hiç. Benim asıl ilgilendiğim şey, insan bedeninin ve aklının fiziksel ve zihinsel sınırlarını deneyimlemekti. Bu deneyimi halkla birlikte yaşamak istedim. Bunu tek başıma asla yapamazdım. Halkın bana bakmasına ihtiyacım var, çünkü halk bir enerji diyologu yaratır.  Ölüm ve acı korkusunu yenmek ve bedenimizin bize yaşattığı kısıtlamalardan kurtulabilmek için fiziksel zorlanma gerekliydi.”

Isının gittikçe arttığı bodrum katında dört gün boyunca hayvan kemiklerinin üzerine oturarak onları yıkadı. Bir yandan da çocukluğundan öğrenmiş olduğu halk şarkılarını söyleyerek gözyaşı döktü. Bu performans ile sanatçı hayatta yaşanan ikilemler üzerine yaşayarak, deneyimleyerek gözler önüne koydu. Bu ikilemler yaşam-ölüm, sadizm-mazoşizm ve izleme-izlenme olarak sıralanabilir.

The Artist Is Present

700 saatten fazla süren MOMA’da sahnede gerçekleşen gösterimde Marina kendisi için hazırlanan bir masa ve iki sandalyede yemeden içmeden tuvalete dahi gitmeden sabahtan akşama kadar oturur. Sanatçının karşısına izleyiciler oturarak göz temasında bulunur. Seyircilerin bazılarının gözleri yaşlanır bazıları ise hiç tepki vermeden oturdukları sandalyeden kalkarlar. Performansa katılan ünlüler arasında Sharon Stone ve Lady Gaga da bulunur. Birdenbire izleyiciler arasından bir adam gelir ve Marina’nın karşısına oturur. Bu adam 21 yıldır görüşmediği büyük aşkı Ulay’dır. Bir performans (Büyük Duvar Yürüyüşü) sırasında ayrılan çift yine bir performans ile birleşir. Sanatçı karşısında sevdiği insanı görünce duygusal anlar yaşar, gözlerinden yaşlar akar ve Ulay’ın ellerini tutar.

Yıllarca birlikte performans yapan çift aradan yıllar geçse de gösterimlerine halen devam edebildiklerini, sessiz kalsalar bile yüz, göz ve mimiklerle konuşup anlaştıklarını sanat izleyicisine kanıtlamış olurlar.

 

E-Bülten Üyeliği
X
SÖZLEŞME

Bu internet sitesine girilmesi veya mobil uygulamanın kullanılması sitenin ya da sitedeki bilgilerin ve diğer verilerin programların vs. kullanılması sebebiyle, sözleşmenin ihlali, haksız fiil, ya da başkaca sebeplere binaen, doğabilecek doğrudan ya da dolaylı hiçbir zararlardan ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun sorumluluğunun olmadığını, tarafımdan internet sitesinde E-Bültene üye olmak için veya başkaca bir sebeple verdiğim kişisel verileri, özellikle de isim, adres, telefon numarası, e-posta adresi, banka bilgisi, yaş ve cinsiyetle ilgili benzeri bilgileri kendi rızam ile paylaştığımı, ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun nin bu bilgileri kullanmasına muvafakat ettiğimi, bu bilgilerin 3.gerçek ve/veya tüzel kişilerin eline geçmesi ve bu şekilde olumsuz yönde kullanılması halinde ve/veya bu bilgilerin başkaca kişiler ile paylaşılması halinde ÖZGÜ İLETİŞİM PAZARLAMA DANIŞMANLIK TANITIM VE E-TİCARET HİZ. ('OGGUSTO') nun sorumluluğunun olmadığını gayri kabili rücu, kabul, beyan ve taahhüt ederim.